Nöbetçi Eczaneler
Dolandırıcılık suçları artık yalnızca bir aldatma fiili olarak değil, çok kısa süre içinde para transferi,
hesap zinciri ve finansal iz kaybettirme mekanizmalarıyla işleyen organize bir suç pratiği olarak
karşımıza çıkmaktadır. Özellikle banka transferi, mobil bankacılık ve elektronik ödeme sistemleri
üzerinden işlenen olaylarda mağdurun gönderdiği para, çoğu zaman saatler içinde farklı hesaplara
bölünmekte, nakde çevrilmekte veya sistem dışına çıkarılmaktadır. Bu nedenle dolandırıcılık
dosyalarında en kritik aşama, soruşturmanın ilerleyen evreleri değil; ilk saatler, ilk tespit edilen hesaplar
ve ilk uygulanacak koruma tedbirleridir.
Bu dosyalarda asıl mesele yalnızca failin kimliğinin belirlenmesi değildir. Ondan önce ve çoğu zaman
ondan daha acil olan husus, para çıkışının takibi, transfer zincirinin çözülmesi ve suçtan elde edilen
ekonomik değerin gecikmeksizin güvence altına alınmasıdır. Ne var ki uygulamada çoğu soruşturmada
bu öncelik sıralamasının ters kurulduğu, şikâyet ve ifade işlemleri öne alınırken hesap hareketlerine
yönelik hızlı müdahalenin geri planda kaldığı görülmektedir. Oysa dolandırıcılık suçlarında geciken her
saat, mağdur bakımından zararın büyümesi; soruşturma bakımından ise hem delilin hem de ekonomik
değerin kaybı anlamına gelmektedir.
Mağdurun İlk Başvurusu Sıradan Bir Şikâyet Olarak Görülmemelidir.
Dolandırıcılık mağdurlarının en sık düştüğü yanılgı, savcılığa veya kolluğa başvurmuş olmayı tek başına
yeterli görmeleridir. Oysa bu tür dosyalarda ilk başvuru, klasik anlamda bir şikâyet beyanı olmanın
ötesinde, teknik veri ve acil tedbir talebi içeren kapsamlı bir hukuki başvuru niteliği taşımalıdır. Çünkü
soruşturma makamlarının hızlı ve etkili hareket edebilmesi, büyük ölçüde mağdur tarafından ilk anda
dosyaya kazandırılan somut verilere bağlıdır.
Bu nedenle mağdurun; banka dekontlarını, EFT ve havale kayıtlarını, işlem saatlerini, IBAN
numaralarını, hesap sahibine ilişkin bilgileri, telefon numaralarını, mesaj içeriklerini, sosyal medya
yazışmalarını, elektronik postaları ve varsa ekran görüntülerini eksiksiz biçimde sunması gerekir. Bu
belgeler yalnızca suçun işlendiğini göstermek için değil; para çıkışının hangi hesaba yapıldığını, hangi
anda gerçekleştiğini ve hangi kanal üzerinden yürütüldüğünü ortaya koymak bakımından da belirleyicidir.
Dolandırıcılık dosyalarında soruşturmanın gerçek başlangıç noktası çoğu zaman fail beyanı değil, ilk
para hareketidir. Bu nedenle mağdurun başvurusu, sadece “şikâyet ediyorum” diyen bir dilekçe olarak
değil; aynı zamanda “bu para hareketini derhâl inceleyin ve ilgili hesaplara gecikmeksizin müdahale
edin” çağrısı olarak kurgulanmalıdır.
Para Çıkışının Takibi, Soruşturmanın Merkezine Yerleştirilmelidir.
Uygulamada çoğu zaman soruşturma refleksi, öncelikle failin kimliğini belirlemeye yönelmektedir.
Elbette failin tespiti ceza adaleti bakımından önemlidir. Ancak dolandırıcılık suçlarında mağdur
açısından asıl telafisi güç zarar, failin henüz belirlenememiş olması değil; gönderilen paranın kısa süre
içinde sistem içinde kaybolmasıdır. Bu nedenle etkin bir soruşturmada ilk öncelik, para çıkışının ve
sonrasındaki transfer zincirinin takibi olmalıdır.
Burada yapılması gereken, yalnızca paranın ilk gönderildiği hesabı tespit etmekten ibaret değildir. Asıl
önemli olan, bu hesaba ulaşan meblağın ne kadar süre tutulduğu, hangi alt hesaplara yönlendirildiği,
başka bankalara veya ödeme kuruluşlarına aktarılıp aktarılmadığı, nakit çekime konu olup olmadığı ve
hesap sahiplerinin bu süreçteki fiilî rollerinin ne olduğudur. Günümüzde dolandırıcılık suçlarının önemli
bir kısmı, doğrudan fail adına açılmış hesaplar üzerinden değil; kiralanmış hesaplar, üçüncü kişi hesapları
veya zincirleme transfer mekanizmaları üzerinden işlenmektedir.
Bu nedenle yalnızca ilk alıcı hesabın belirlenmesiyle yetinilen soruşturmalar, çoğu zaman suçun yalnızca
yüzeyini görebilmekte; suçtan elde edilen menfaatin gerçek dolaşımını ortaya çıkaramamaktadır. Oysa
maddi gerçeğe ulaşmak bakımından en güçlü iz, çoğu zaman paranın hareketindedir. Dolandırıcılık fiili
bazen sözle başlar; ancak neredeyse her zaman banka hareketlerinde somutlaşır.
İlk Hesapların Tespiti Yeterli Değil, Zincirin Tamamı Çözülmelidir.
Dolandırıcılık dosyalarında ilk hesapların belirlenmesi önemli olmakla birlikte, bu aşama tek başına
yeterli değildir. Pek çok dosyada para, ilk alıcı hesaba ulaştıktan hemen sonra başka hesaplara
bölünmekte, farklı bankalar arasında transfer edilmekte, ATM’den çekilmekte ya da elektronik para ve
dijital ödeme sistemleri aracılığıyla iz kaybettirilmektedir. Bu nedenle soruşturmanın sağlıklı
ilerleyebilmesi için para hareketinin yalnızca başlangıç noktası değil, mümkün olduğunca bütün akışı
takip edilmelidir.
Savcılık makamlarınca bankalara, ödeme kuruluşlarına ve ilgili finansal kurumlara ivedilikle müzekkere
yazılması; hesap hareketlerinin ayrıntılı biçimde celbi, işlem loglarının, IP kayıtlarının ve zaman
damgalarının toplanması büyük önem taşımaktadır. Çünkü bu veriler, sadece paranın izini sürmek için
değil; hesap sahibinin suç içindeki konumunu belirlemek, fiilî fail ile aracı kişi ayrımını yapmak ve
örgütlü bir yapı bulunup bulunmadığını ortaya koymak bakımından da belirleyicidir.
Uygulamada kimi zaman hesap sahibinin kimliği tespit edildiğinde soruşturmanın yeterli ilerlediği
düşünülmektedir. Oysa özellikle hesap temin eden, hesabını kullandıran veya menfaat karşılığı finansal
aracı hâline gelen kişiler bakımından, tek başına isim tespiti yeterli değildir. Bu kişilerin para
hareketindeki rolü, paranın hangi aşamada ve kim tarafından yönlendirildiğiyle birlikte incelenmelidir.
Aksi hâlde soruşturma, maddi gerçeğe ulaşmaktan çok, dosya üzerinde görünür bir fail üretme
kolaycılığına saplanmaktadır.
Dolandırıcılık Dosyalarında Tedbir, Sonraki Aşama Değil İlk Refleks Olmalıdır.
Dolandırıcılık suçlarında koruma tedbirlerinin zamanında uygulanması, çoğu zaman soruşturmanın
başarıya ulaşıp ulaşmayacağını belirleyen en kritik unsur hâline gelmektedir. Hesaplara bloke konulması,
el koyma tedbirlerinin değerlendirilmesi, transfer edilen tutarların dondurulması ve suçtan elde edildiği
değerlendirilen ekonomik değerlerin güvence altına alınması, bu suç tipinde tali değil asli işlemlerdir.
Bunun temel nedeni açıktır: Paranın sistem içindeki hareket kabiliyeti, soruşturmanın hızından çok daha
yüksek olabilmektedir. Saatler içinde farklı hesaplara dağıtılabilen, kısa sürede nakde çevrilebilen veya
başka finansal araçlara dönüştürülebilen bir ekonomik değerin, klasik ve yavaş soruşturma refleksiyle
korunabilmesi çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Bu nedenle dolandırıcılık dosyalarında tedbir kararı,
dosyanın olgunlaşmasını bekleyen ikincil bir seçenek değil; ilk andan itibaren düşünülmesi gereken
zorunlu bir müdahale biçimidir.
Ceza muhakemesinde koruma tedbirlerinin amacı, yargılamanın sonunda verilecek kararın fiilen etkisiz
kalmasını önlemektir. Dolandırıcılık suçlarında bu amaç çok daha somut biçimde kendisini
göstermektedir. Çünkü burada korunması gereken yalnızca delil değil; aynı zamanda suçtan elde edilen
ekonomik değerdir. Tedbirin geç kaldığı dosyalarda, ileride verilecek mahkûmiyet kararının mağdur
yönünden çoğu zaman pratik bir karşılığı kalmamaktadır.
Mağdurun Pasif Bekleyişi, Soruşturmayı Zayıflatabilir.
Dolandırıcılık mağdurlarının önemli bir bölümü, şikâyette bulunduktan sonra sürecin kendiliğinden
işleyeceğini düşünmektedir. Oysa bu tür dosyalarda mağdurun veya vekilinin süreci aktif şekilde takip
etmesi, çoğu zaman soruşturmanın etkililiği bakımından belirleyici rol oynar. Hangi bankalara
müzekkere yazıldığı, cevapların dosyaya dönüp dönmediği, hesap hareketlerinin tam olarak incelenip
incelenmediği, üçüncü kişi hesaplarının araştırılıp araştırılmadığı ve koruma tedbiri taleplerinin
değerlendirilip değerlendirilmediği yakından izlenmelidir.
Burada amaç, soruşturma makamlarının yerine geçmek değildir. Amaç, zamanın aleyhe işlemesini
önlemek ve dosyanın dağılmasına engel olmaktır. Özellikle bankacılık verileri, IP kayıtları, güvenlik
kamerası görüntüleri, işlem logları ve elektronik sistem izleri bakımından zaman faktörü son derece
önemlidir. Bu verilerin bir kısmı belirli sürelerle saklandığından, soruşturmanın gecikmesi sadece kayıp
paranın değil, o parayı takip etmeyi mümkün kılan delillerin de ortadan kalkmasına yol açabilmektedir.
Bu nedenle dolandırıcılık dosyalarında mağdurun rolü, yalnızca zarar gören kişi olmakla sınırlı
kalmamalıdır. Mağdur aynı zamanda sürecin hızlandırılmasını talep eden, delillerin kaybolmasını
önlemeye çalışan ve tedbir mekanizmasının işletilmesinde ısrarcı olan taraf olmalıdır.
Ceza Soruşturması ile Zararın Giderilmesi Arasındaki Bağ Göz Ardı Edilmemelidir.
Dolandırıcılık dosyaları çoğu zaman yalnızca cezalandırma ekseni üzerinden ele alınmaktadır. Oysa
mağdur bakımından temel mesele, çoğu durumda failin hangi cezayı alacağından önce, gönderdiği
paranın geri dönüp dönmeyeceğidir. Bu sebeple etkili soruşturma, yalnızca faili bulan değil; mağdur
zararını koruyan soruşturmadır.
Eğer soruşturmanın başında para hareketleri izlenmez, hesaplar tespit edilmez, üçüncü kişiler araştırılmaz
ve malvarlığına ilişkin tedbirler zamanında uygulanmazsa; yargılama sonunda verilecek mahkûmiyet
kararı kâğıt üzerinde anlamlı olsa bile mağdur açısından pratikte karşılıksız kalabilir. Sanığın mahkûm
olması ile mağdurun zararının gerçekten korunması aynı şey değildir. Bir ceza hükmü verilmiş olabilir;
ancak para çoktan sistem dışına çıkarılmışsa, mağdur bakımından adalet duygusu büyük ölçüde
zedelenmiş olur.
Bu nedenle dolandırıcılık dosyalarında etkili hukukî koruma, yalnızca hüküm anında değil;
soruşturmanın ilk anında başlar. Asıl başarı, yıllar sonra verilen mahkûmiyet kararında değil; ilk gün
içinde paranın hareket alanının daraltılabilmesinde aranmalıdır.
Etkin Soruşturma Yükümlülüğü, Finansal Hareketlerin Korunmasını Kapsar.
Ekonomik suçların ulaştığı boyut karşısında, yalnızca klasik ifade alma ve kimlik tespiti işlemlerine
dayanan soruşturma anlayışının yeterli olduğu söylenemez. Hukuk devleti, mağdura yalnızca başvuru
hakkı tanıyan değil; o başvuruyu etkili, süratli ve sonuç doğurur şekilde işleyen bir sistem kurmakla
yükümlüdür. Bu yükümlülük, dolandırıcılık dosyalarında özellikle finansal hareketlerin izlenmesi ve
suçtan elde edilen menfaatin korunması alanında görünür hâle gelmektedir.
Bu bağlamda dolandırıcılık dosyalarında açık bir öncelik sıralamasına ihtiyaç vardır. Önce para çıkışı
belirlenecek, ardından transfer zinciri çözülecek, eşzamanlı olarak ilgili hesaplar ve malvarlığı değerleri
üzerinde koruma tedbirleri değerlendirilecek, soruşturma ise bu maddi zemin üzerinde ilerletilecektir.
Aksi yaklaşım, mağdurun zararını korumayan, yalnızca şeklen ilerleyen ve çoğu zaman geç kalan bir
ceza muhakemesi pratiği doğurmaktadır.
Ceza muhakemesinin amacı yalnızca fail hakkında hüküm kurmak değildir. Amaç, maddi gerçeğe
zamanında ulaşmak ve hukukî korumayı etkili kılmaktır. Dolandırıcılık suçlarında bu maddi gerçek çoğu
zaman beyanlarda değil, banka hareketlerinde saklıdır. Bu nedenle mağdurun izlemesi gereken yol da
açıktır: gecikmeksizin başvuru, eksiksiz belge sunumu, para transfer zincirinin dikkatle takibi ve her
şeyden önce koruma tedbirlerinin derhâl gündeme getirilmesi. Çünkü dolandırıcılık dosyalarında adalet,
çoğu zaman mahkeme kararından önce, ilk saatlerde gösterilen hızla belirlenmektedir.
Av. Simge YILMAZ
YORUMLAR